Verlies van verbinding, de rechten van de mens, en het moraal van het verhaal….
Allemaal hebben we een verhaal, een tijd en ruimte waarin we opgroeien. Het is heel divers, sommige groeien op in armoede, andere kennen grote welvaart, we leven in verschillende klimaten/contexten en kampen met verschillende problemen in verschillende maatschappijen. Ofwel de maatschappelijke normen en waarden om ons heen, het maatschappelijke tempo, een rijk scala aan ideeën, of een bekrompen kortzichtigheid. Al die context, vanuit je gezin, de gemeenschap, onderwijs, je ervaringen, vormen je. Het vormt hoe je naar de wereld kijkt, en hoe jij in de wereld staat.
In de huidige samenleving ligt het tempo hoog, we moeten van alles presteren. We moeten naar school, we moeten werken, we moeten naar sport en clubjes en we moeten van alles hebben. De markt en consumptie overheersen, de concurrentie ligt hoog, en zelfs de zorg is een verdienmodel geworden. Zorg die in feite zou moeten gaan over relatie, zorg dragen, medemenselijkheid, verantwoordelijkheid en vrijwilligerswerk. De moderne samenleving heeft te veel de nadruk op zelfexpressie ‘vrijheid van meningsuiting’, en is ik-gericht geraakt, waarbij de verbinding uit het oog verloren is. De gemeenschapszin, de gedeelde normen en waarden, verantwoordelijkheid voor onze leefwereld, en de leefwereld voor de generatie na ons. Men is een los deeltje geworden in een ruimte en tijd, die in werkelijkheid verbonden is. Want als wij de aarde vervuilen heeft dit gevolgen voor hen die na ons komen, het staat niet los. Ook de technologie maakt ons los. We zien niet langer de gevolgen. Een bepaald kledingstuk dat je koopt, heeft een verhaal hoe ze tot stand kwam, misschien werd ze eerlijk en met aandacht gemaakt, maar misschien werd ze gemaakt onder slechte omstandigheden door kinderhanden, waar ook geen eerlijke prijs tegenover stond. We worden losgemaakt van de gedeelde verantwoordelijkheid en medemenselijkheid. Sociale media versterken polarisatie of een bepaald groepsdenken en er ontstaat sociale onrust. Verlies van vertrouwen.
(Vrije markt, technologie, sociaal media, zouden onze maatschappij kunnen versterken als ze ten dienste staan van ‘gezamenlijke verantwoordelijkheid en medemenselijkheid’)
Jeremy Rifkin schreef:
“Als de meeste relaties commerciële relaties worden en het leven van het individu vierentwintig uur per dag omgeven is met diensten en producten, wat blijft er dan over voor niet commerciële relaties – relaties gebaseerd op verwantschap, nabuurschap, culturele belangen, religieuze banden, etnische verbondenheid, vriendschap en burgerzin? Als de tijd zelf gekocht en verkocht wordt en je leven weinig meer is dan een voortdurende reeks commerciële transacties die door contracten en financiële middelen bijeengehouden worden, wat gebeurd er dan met het soort van traditionele wederkerige relaties dat voortkomt uit genegenheid, liefde en toewijding?” [1]
Het is niet zo gek dat zo’n 1 miljoen Nederlanders antidepressiva slikt[2], er ongeveer zo’n 5 suïcides per dag plaatsvinden[3], ongeveer 20 % van de werknemers burn-out klachten krijgt[4] en zo’n 30% van de huwelijken eindigt in scheiding.[5] We zijn losgeraakt, van verbinding met onszelf, ons gevoel, ons lichaam, de mensen om ons heen, en de natuur. Het zijn de gevolgen van de consumptie maatschappij, alles is inwisselbaar geworden.
Regelmatig wordt er enkel gekeken naar ‘dit specifieke individu’ dat niet mee kan komen, dat vastloopt, zij die psychisch ‘kwetsbaar’ genoemd worden. Maar zij zijn het die aan alles voelen dat we zo niet langer kunnen doorgaan. Zij zijn eigenlijk degene die verbonden zijn, en niet mee kunnen komen in een gefragmenteerde maatschappij.
Werkelijk herstel voor individuen zou ons doen moeten kijken naar onze gezamenlijke context en gedragspatronen. Want het is niet enkel deze persoon met depressie, of eetstoornis, of psychose, die een probleem ervaart, dit gedrag is ergens ontstaan, ergens voor nodig, om te dealen met de context. We kunnen hen labelen met ‘stoornissen’ alsof zij los staan van het systeem waarin zij leven maar ik pleit er voor te kijken waar dit gedrag de uiting van is binnen de context.
Ik pleit voor de morele dimensie, door niet enkel te vragen ‘Wat is goed voor mij?’ of dit individu. Maar ook ‘Wat is goed voor ons? voor hen in de context’. Misschien als we dan naar de context kijken zien we dat deze context ook losgeraakt is, en voornamelijk overlevingsstrategieën heeft. Mechanismen om, om te gaan met pijn, of eigenlijk zo ver mogelijk weg te blijven van die pijn. Laten we dan alsjeblieft niet enkel kijken naar het oplossen of beheersbaar maken van gedrag, maar kijken naar deze pijn die ten grondslag ligt. Hoe kunnen we de context ondersteunen en verstevigen?
Laten we alsjeblieft leren ‘Zijn’ in de maatschappij, waar we niet enkel hoeven doen en presteren, maar kunnen leven vanuit transparantie, eerlijkheid, dienstbaarheid, en betrokkenheid. Waar ruimte is voor pijn en lijden, voor erkennen van falen en fouten die we begaan, waarbij we herstelbewegingen durven en kunnen maken. Laten we de façade van perfectie los laten, en het mooie beeld dat we naar de buitenwereld tonen, om mens te zijn in alle gebrekkige volledigheid. Waar we kringen creëren vanuit saamhorigheid, om elkaar te horen, zien en erkennen, voor wie we werkelijk zijn. Waar we gemeenschappen versterken, binnen families, buren die elkaar kunnen steunen, scholen, en verenigingen om opnieuw een centrale plaats te creëren voor wederkerige gelijkwaardige relaties die voortkomen uit vriendschap en toewijding. Morele vooruitgang komt niet voort uit economische groei of technologie, ook herstel voor hen die psychisch kwetsbaar zijn zal niet voortkomen uit verdienmodellen en protocollen voor professionalisering. Ze komt voort uit oprechte verbinding, gelijkwaardigheid, en medemenselijkheid.
10 December is de dag van de rechten van de mens, en dat kunnen we enkel met elkaar creëren als we het hebben over de gezamenlijke plichten die we hebben als mensheid zodat elk mens rechten heeft. Want als ik enkel mijn rechten opeis, maar zelf geen verantwoordelijkheid neem, en over de grenzen zou gaan van een ander zijn rechten, wat zijn we dan nog voor samenleving?
We staan midden in een verhaal dat geworden is waar we nu staan, maar dat betekent niet dat we aan dit lot zijn overgeleverd. We hebben de vrijheid en verantwoordelijkheid om terug verbinding te maken, verbinding met alle facetten van het leven, ons gevoel, ons lichaam luisterend naar wat zij nodig heeft (het juiste tempo, de juiste voeding), de mensen om ons heen, en de natuur en aarde waarin we leven. Herstel gaat over werkelijke verbinding. Een verbinding die er van nature is maar we zijn er van losgeraakt. We hebben onszelf wijsgemaakt dat we los staan van een geheel in tijd en ruimte, wat waanzinnige gevolgen met zich mee brengt.
Welk verhaal wil jij creëren voor jezelf en de mensen om je heen? Wat draag jij bij aan verbinding in jouw context?
Geïnspireerd door de ideeën van Jonathan Sacks in zijn boeken ‘Moraal’ en ‘Leven met verschil’
[1] Rifkin 2000, 112.
[2] https://www.ggznieuws.nl/12-miljoen-nederlanders-slikken-antidepressiva-medisch-model-wordt-te-snel-toegepast
[3] https://www.cbs.nl/en-gb/news/2025/21/1-849-suicides-in-2024?utm
[4] https://www.rivm.nl/mentale-gezondheid/monitor/werkenden/burn-out-klachten
[5] https://longreads.cbs.nl/the-netherlands-in-numbers-2021/how-many-diamond-wedding-couples-are-there/